बिचौलिया दीपक भट्टसँग सम्बन्धित सम्पत्ति शुद्धीकरण प्रकरणले नयाँ मोड लिएको छ। अनुसन्धानकै केन्द्रमा रहेको हिमालयन रिइन्स्योरेन्स कम्पनीमा सम्पत्ति शुद्धीकरण अनुसन्धान विभागका महानिर्देशक गजेन्द्र कुमार ठाकुरकी पत्नी राखी निहारिका ठाकुर संस्थापक शेयरधनी रहेको तथ्य सार्वजनिक भएपछि अनुसन्धानको निष्पक्षता र पारदर्शितामाथि गम्भीर प्रश्न उठ्न थालेको छ।
बिज्ञापन
प्रारम्भिक रूपमा भट्टमाथि केन्द्रित देखिएको अनुसन्धान विस्तार हुँदै जाँदा अहिले आर्थिक नियामक निकाय, उद्योगी समूह र प्रशासनिक तहसम्म जोडिने सम्भावनाको संकेत देखिएको छ। यसै क्रममा भट्टसँग जोडिएको व्यावसायिक समूहको लगानी रहेको भनिएको हिमालयन रिइन्स्योरेन्स कम्पनीमा विभागकै महानिर्देशकको परिवारको लगानी रहेको तथ्य बाहिरिएपछि अनुसन्धानको दिशा र विश्वसनीयतामाथि बहस सुरु भएको हो।
बिज्ञापन
कम्पनीका शेयरधनी अभिलेखअनुसार हिमालयन रिइन्स्योरेन्समा राखी निहारिका ठाकुरको नाममा २० हजार कित्ता संस्थापक शेयर रहेको देखिन्छ। उक्त कम्पनीमा दर्ता भएको शेयरधनीको नागरिकता नम्बर र महानिर्देशक गजेन्द्र कुमार ठाकुरकी पत्नीको नागरिकता नम्बर एकै रहेको तथ्य विभिन्न अभिलेखबाट पुष्टि भएको स्रोतको दाबी छ। मतदाता परिचयपत्र र नागरिकता विवरणसमेत मिलेको देखिएको बताइन्छ।
यसले एउटा गम्भीर प्रश्न जन्माएको छ—सम्पत्ति शुद्धीकरण प्रकरणको अनुसन्धान गरिरहेको निकायको नेतृत्वकर्ता व्यक्तिको परिवार नै अनुसन्धानसँग जोडिएको कम्पनीमा लगानीकर्ता भएको अवस्थामा उक्त अनुसन्धान कति निष्पक्ष हुन सक्छ?
बिज्ञापन
हिमालयन रिइन्स्योरेन्स कम्पनी २०७८ साल जेठ महिनामा तत्कालीन बीमा समितिबाट अनुमति प्राप्त गरी स्थापना भएको थियो। कम्पनीलाई अनुमति दिने प्रक्रियामाथि त्यसबेला नै विभिन्न वृत्तबाट प्रश्न उठेको थियो। बीमा क्षेत्रका जानकारहरूले कम्पनीलाई अनुमति दिने प्रक्रिया पर्याप्त पारदर्शी नभएको र प्रतिस्पर्धात्मक प्रक्रिया स्पष्ट नभएको भन्दै आलोचना गरेका थिए।
यही पृष्ठभूमिमा अर्को महत्वपूर्ण तथ्य के हो भने, हिमालयन रिइन्स्योरेन्स स्थापना हुने समयमै गजेन्द्र कुमार ठाकुर सम्पत्ति शुद्धीकरण अनुसन्धान विभागका महानिर्देशक थिए। त्यसैले अहिले प्रश्न उठेको छ—के उनले आफ्नो पदको प्रभाव प्रयोग गरेर उक्त कम्पनीमा संस्थापक शेयर लगानीको अवसर प्राप्त गरेका थिए? अथवा कम्पनी स्थापना र त्यससँग जोडिएका विवादित आर्थिक गतिविधिमाथि भविष्यमा छानबिन नगर्ने सहमतिका आधारमा यस्तो लगानी सम्भव भएको थियो?
कम्पनी स्थापना गर्दा संस्थापक शेयरधनीहरूले प्रिमियम तिरेर शेयर खरिद गरेको दाबी गरिएको थियो। तर राखी निहारिका ठाकुरको नाममा रहेको २० हजार कित्ता शेयर कति मूल्यमा खरिद गरिएको थियो भन्ने स्पष्ट विवरण सार्वजनिक भएको छैन। यसले लगानीको पारदर्शितामाथि थप प्रश्न उठाएको छ।
हिमालयन रिइन्स्योरेन्स कम्पनीमा दीपक भट्टसँग जोडिएको व्यावसायिक समूहको लगानी रहेको विभिन्न स्रोतले बताउँदै आएका छन्। यस समूहमा साहिल अग्रवाल, सुलभ अग्रवाल लगायतका व्यवसायीहरूको पनि संलग्नता रहेको बताइन्छ। यसै कारण अहिले चलिरहेको सम्पत्ति शुद्धीकरण अनुसन्धानमा उक्त कम्पनी महत्वपूर्ण केन्द्रबिन्दु बनेको छ।
सम्पत्ति शुद्धीकरण अनुसन्धान विभागले भट्टसँग सम्बन्धित विभिन्न आर्थिक कारोबार, कम्पनी संरचना र लगानी सम्बन्धको अध्ययन गरिरहेको छ। भट्टसँग सम्बन्धित कम्पनीहरूको बैंकिङ कारोबार, साझेदारी संरचना र आर्थिक प्रभावको सञ्जालबारे अनुसन्धान भइरहेको स्रोतले जनाएको छ।
यस्तो अवस्थामा अनुसन्धानको केन्द्रमा रहेको कम्पनीमै विभागका महानिर्देशकको परिवारको लगानी रहेको तथ्य बाहिरिनुले स्वार्थको द्वन्द्व (Conflict of Interest) को प्रश्न उठाएको छ। कानुनविद्हरूका अनुसार कुनै पनि अनुसन्धानमा संलग्न निकायका प्रमुखको प्रत्यक्ष वा अप्रत्यक्ष आर्थिक स्वार्थ जोडिएको देखिएमा अनुसन्धानको निष्पक्षता र विश्वसनीयतामाथि प्रश्न उठ्नु स्वाभाविक हुन्छ।
यस प्रकरणमा अर्को महत्वपूर्ण पाटो हिमालयन रिइन्स्योरेन्स कम्पनीको व्यवस्थापन र स्वामित्व संरचना पनि हो। केही समयअघि उक्त कम्पनीको अध्यक्ष उद्योगी शेखर गोल्छा थिए। उनीमाथि धितोपत्रसम्बन्धी कानुन उल्लंघनको आरोपमा नियामक निकायले कारबाही सिफारिस गरिसकेको बताइएको छ र थप अनुसन्धान जारी रहेको स्रोतले जनाएको छ।
हिमालयन रिइन्स्योरेन्सको अनुमति प्रक्रिया, शेयर वितरण र व्यवस्थापन संरचनाबारे उठेका प्रश्नहरू अहिले भट्ट प्रकरणसँग जोडिँदै गएको देखिन्छ। अनुसन्धानकर्ताहरूले कम्पनी स्थापना, लगानीको स्रोत र आर्थिक कारोबारको पृष्ठभूमि अध्ययन गरिरहेका छन्।
दीपक भट्टमाथि अहिले सम्पत्ति शुद्धीकरण, धितोपत्र कानुन उल्लंघन तथा अवैध आर्थिक प्रभाव प्रयोगका विभिन्न कोणबाट अनुसन्धान भइरहेको छ। भट्टले विभिन्न आर्थिक नियामक निकाय, उद्योगी समूह तथा प्रशासनिक तहसँग सम्बन्ध विस्तार गर्दै आर्थिक प्रभावको सञ्जाल निर्माण गरेको आरोप अनुसन्धानकर्ताहरूले अध्ययन गरिरहेका छन्।
भट्टसँग सम्बन्धित कम्पनीहरूको आर्थिक कारोबार, बैंकिङ विवरण, लगानी संरचना र साझेदारी सम्बन्धको अध्ययनका क्रममा विभिन्न प्रभावशाली व्यक्तिहरूसँग सम्बन्ध रहेको संकेत भेटिएको स्रोतले जनाएको छ।
यस प्रकरणले अहिले केवल एक व्यक्तिको आर्थिक गतिविधिको अनुसन्धानभन्दा पनि राज्यका नियामक निकाय, उद्योगी समूह र प्रशासनिक संरचनाबीचको सम्भावित आर्थिक सम्बन्धको जालो उजागर गर्ने दिशातर्फ संकेत गरेको विश्लेषकहरू बताउँछन्।
यही कारणले अहिले उठेको प्रश्न केवल गजेन्द्र कुमार ठाकुरमाथि मात्र सीमित छैन। यदि अनुसन्धानको केन्द्रमा रहेको कम्पनीसँग विभागकै नेतृत्वकर्ताको परिवारको आर्थिक सम्बन्ध देखिन्छ भने यस्तो अवस्थामा अनुसन्धान कसरी अघि बढ्ने भन्ने जिम्मेवारी सरकारमाथि पनि आएको छ।
प्रशासनिक वृत्तमा अहिले अर्को बहस पनि सुरु भएको छ—यदि स्वार्थको द्वन्द्व देखिएको हो भने के यस्तो अवस्थामा अनुसन्धानको नेतृत्व परिवर्तन गर्नुपर्छ? वा स्वतन्त्र संयन्त्रमार्फत अनुसन्धान अघि बढाउनुपर्छ?
सरकारले यस विषयमा औपचारिक प्रतिक्रिया दिएको छैन। तर प्रशासनिक तथा कानुनी वृत्तमा यो विषय गम्भीर बहसको विषय बनेको छ।
दीपक भट्ट प्रकरणले अहिले नेपालको आर्थिक नियमन प्रणाली, प्रशासनिक संरचना र निजी व्यावसायिक समूहबीचको सम्बन्धबारे गम्भीर प्रश्न उठाएको छ। अनुसन्धान अघि बढ्दै जाँदा यो प्रकरणले अझ उच्च तहका व्यक्तिहरूलाई समेत जोड्ने सम्भावना रहेको भन्दै प्रशासनिक वृत्तमा चासो बढिरहेको छ।
यसैले अहिलेको मुख्य प्रश्न केवल एक व्यक्तिको आर्थिक अपराधको अनुसन्धान मात्र होइन, राज्यका नियामक संरचनाभित्र रहेको सम्भावित स्वार्थको सम्बन्ध र प्रभावको जालोलाई कसरी निष्पक्ष रूपमा उजागर गर्ने भन्ने हो। यही प्रश्नको जवाफ आगामी अनुसन्धान प्रक्रियाले दिने अपेक्षा गरिएको छ।
बिचौलिया भट्टको जालोमा सम्पत्ति शुद्धिकरण डिजीकी श्रीमतीको सेयर भेटिएपछि अनुसन्धानमा प्रश्न
